شب یلدا در ایران

1 ماه پیش
شب یلدا

شب یلدا یا شب چله

شب یلدا یا شب چله ، بلندترین شب سال و یکی از زیباترین شب ها در بین ایرانیان است. در این شب رسم و رسوم مختلفی انجام می شود ، از خوردن هندوانه و آجیل گرفته تا حافظ خوانی و شب شعر. شب یلدا بهانه ای برای دور هم بودن است و جشن هایی که در این شب برگزار می شود، یک سنت باستانی است که از زمان های گذشته تا به امروز در میان ایرانیان مرسوم بوده است. این شب به زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر (آخرین روز پائیز) تا طلوع آفتاب در اول دی (نخستین روز زمستان ) اطلاق می شود. این شب در نیم کره ی شمالی با انقلاب زمستانی مصادف است و به همین دلیل از آن به بعد طول روز بیشتر و طول شب کوتاهتر می شود.

نام یلدا:

واژه ی یلدا ریشه ی سریانی دارد و به معنای ولادت و تولد است. منظور از تولد ولادت(مهر/میترا) است. رومیان آن را ناتالیس آنایکتوس یعنی روز تولد مهر شکست ناپذیر می نامند. ابوریحان بیرونی از این جشن با نام میلاد اکبر نام برده و منظور از آن را میلاد خورشید دانسته است.

شب یلدا یا شب چله چیست؟

دی ماه، در ایران کهن، ۴ جشن در برداشت. که اولین روز دی ماه و روزهای هشتم ، پانزدهم و بیست و سوم، سه روزی که نام ماه و نام روز یکی بود. بنا بر گاه شماری کهن، هریک از سی روز ماه ، نامی ویژه دارد که نام فرشتگان است . نام دوازده ماه سال نیز در میان آن هاست. در هر ماه روزی را که نام روز با نام ماه یکی باشد، را جشن می گیرند و هر سه روز را در گذشته جشن می گرفتند. امروزه از این ۴ جشن، تنها شب نخستین روز دی ماه یا همان شب یلدا را جشن می گیرند، یعنی آخرین شب پاییز و نخستین شب زمستان ، پایان قوس، آغاز جدی و دراز ترین شب سال.

شب یلدا

یلدا اول زمستان و آخر پائیز که درازترین شب سال است و در آن شب، یا نزدیک به آن آفتاب به برج جدی تحویل می کند و قدما آن را شوم و نامبارک می انگاشتند. در بیشتر نقاط ایران در این شب مراسمی انجام می شود. شاعران زلف یار و همچنین روز هجران را از حیث سیاهی و درازی به آن تشبیه می کنند. مردم روزگاران دور که کشاورزی ، بنیان زندگی آنان را تشکیل می داد و در طول سال با سپری شدن فصل ها و تضادهای طبیعی خوی داشتند، بر اثر تجربه و گذشت زمان توانستند کارها و فعالیت های خود را با گردش خورشید و بلندی و کوتاهی روز و شب تنظیم کنند. مردم دوران باستان و از جمله اقوام آریایی به مرور دریافتند که کوتاه ترین روزها آخرین روز پائیز و شب اول زمستان است و بلافاصله پس از آن روزها به تدریج بلندتر و شب ها کوتاه تر می شوند؛ از همین رو آن را شب زایش خورشید نامیده و آن را آغاز سال قرار دادند.

حتما بخوانید: هالووین چیست؟

ایرانیان نیز بر این باور بودند که تاریکی نماد اهریمن و روشنایی نمادی از خیر و نیکی است. به همین دلیل در آخرین شب پاییز که تاریکی طولانی است. برای از بین رفتن اهریمن جشن می گرفتند. روز های بعد از سی ام آذر که روز ها طولانی تر می شود به معنای پیروزی و نور بر تاریکی است.

مراسم شب یلدا در ایران

تاریکی نشانه ی اهریمن بود و چون در طولانی ترین شب سال تاریکی زمان بیشتر بود، این شب برای ایرانیان نحس بود و آنان در این شب آتش روشن می کردند تا تاریکی و عاملان اهریمن بودند بر سر سفره می نهادند(همان آجیل امروزه). آنان گاه شب یلدا را تا دمیدن خورشید در دامنه ی کوه های اابرز به انتظار باز زاییده شدن خورشید می نشستند و برخی به نیایش مشغول می شدند و از خداوند شکست اهریمن و پیروزی مهر می کردند. آنان روز پس از شب یلدا(یکم دی ماه) را خور روز(روز خورشید) و دی گان می نامیدند و در این روز تعطیل عمومی بود و مردم به استراحت می پرداختند و همه از جمله پادشاه لباس ساده می پوشیدند تا یکسان به نظر آیند. خونریزی، جنگ و حتی کشتن مرغ و گوسفند هم ممنوع بود آنان نمی خواستند که در این روز احیانا مرتکب بدی شوند زیرا هر کار بد کوچک را روز تولد خورشید گناهی بسیار بزرگ می شمردند. ایرانیان به سرو به چشم مظهر قدرت در برابر تاریکی و سرما می نگریستند و در خور روز در برابر آن می ایستادند و عهد می کردند تا سال بعد یک سرو دیگر بکارند.

شب یلدا در استان های مختلف:

حال به بررسی مراسامات شب یلدا در استان های مختلف ایران خواهیم پرداخت.

شب یلدا در استان آذربایجان (شرقی و غربی):

درخطه ی آذرباییجان رسم بر این است که در این شب خنچه های تزئین شده به خانه ی نو عروس یا نامزد شده می فرستند. مردم آذرباییجان در سینی خود هندوانه ها را تزئین می کنند و شال ها ی قرمزی را اطرافش می گذارند و به همراه آجیل و تنقلات و هدایای دیگر به خانه ی عروس می برند. همچنین مردم آذر بایبجان هندوانه ی چله (چیله قارپوزی ) را حتما می خورند و باور دارند که با خوردن هندوانه لرز و سوز و سرما به تن آن ها تاثیری ندارد.

شب یلدا در استان مازندران:

در این استان شب یلدا را بسیار با اهمیت و گرامی می دارند. در این شب همه ی مردم به خانه ی پدربزرگ ها و مادر بزرگ ها رفته و ضمن دور هم نشینی ، به خواندن حافظ و خوردن تنقلات و میوه خصوصا انار و هندوانه و ازگیل می پردازند و با شنیدن داستان های بزرگترها شب را به صبح می رسانند. همچنین مردم خطه ی سرسبز شمال یک ماهی بزرگ را تزئین می کنند و به خانه ی نو عروس می برند.

در صورت نیاز بخوانید: هزینه عصب کشی دندان

شب یلدا در استان همدان:

همدانی ها فال می گیرند با نام فال سوزن. همه دور تا دور اتاق می نشینند و پیرزنی به طور پیاپی شعر می خواند. دختر بچه ای پس از اتمام هر شعر، بر یک پارچه ی نبریده و آب ندیده سوزن میزند و مهمان ها بنا به ترتیبی که نشسته اند، شعر های پیرزن را فال خود می دانند. همچنین در مناطق دیگر همان تنقلاتی که مناسب با آب و هوای همان منطقه است ، در این شب خورده می شود. در تویسرکان و ملایر گردو، کشمش و مویز خورده می شود.

شب یلدا

شب یلدا در استان اردبیل:

در اردبیل رسم است که خانواده ها شب یلدا دور هم جمع می شوند و تا پاسی از شب با هم شب نشینی می کنند. هندوانه، انار، پرتقال، تخمه،ماهی پلو و … از خوراکی هایی است که در استان اردبیل مرسوم است. آنان همچنین چله بزرگ را سوگند می دهند که زیاد سخت نگیرد.

شب یلدا در استان خراسان:

در شهرهای خراسان خواندن شاهنامه ی فردوسی در این شب مرسوم است. یکی از آئین های استان خراسان رضوی و جنوبی برگزاری مراسم (( کف زدن )) است. در این مراسم گیاهی به نام چوبک ( بیخ ) را در آب خیسانده و پس از چند بارجوشاندن درون ظروف سفالی بزرگ به نام ( تغار) می ریزند .سپس مردان و جوانان فامیل با دسته ای از چوب های نازک درخت انار ، آن مایع راآنقدر هم می زنند تا به صورت کف درآید . این کار باید در محلی سرد انجام شود تا مایع خوب کف کند. کف آماده شده را با شیره وشکر مخلوط کرده و پس از تزئین با مغز گردو و پسته از مهمانان خود پذیرایی می کنند. در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف ها با پرتاب کردن آن به سوی یکدیگر و مالیدن آن به سر و صورت هم ، شادی و نشاط را در آن شب دو چندان می کنند.

جشن شب یلدا یک جشن کاملا زنده است و همه ی مسیحیان جهان این جشن را با نام جشن تولد مسیح برگزار می کنند. یلدا و مراسمی که در نخستین شب زمستان بر پا می کنند، سابقه ای بسیار دراز داشته و مربوط می شود به ایزد مهر. امروز هم ایرانیان در سراسر جهان این جشن زیبا را در کنار یکدیگر برگزار می کنند و به خواندن شاهنامه و گرفتن فال حافظ می پردازند.

شب یلدا در ایران
4.5 (90%) 2 votes
0
برچسب ها :